Khai thác tốt các FTA cho ngành Thủy sản

Khai thác tốt các FTA cho ngành Thủy sản
Ngày đăng: 08/09/2023 06:19 AM

xuất khẩu thủy sản

Chế biến tôm xuất khẩu.

Cho đến nay, Việt Nam đã thực thi 16 hiệp định thương mại tự do (FTA) và tiếp tục đàm phán. Ðiều này tạo ra cơ hội lớn cho các doanh nghiệp mở rộng hoạt động xuất khẩu. Thời gian qua, việc khai thác các FTA đạt nhiều kết quả tích cực và dư địa để nâng cao hiệu quả trong thực thi các FTA còn rất lớn. Các mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam, đặc biệt thủy sản dù liên tục ghi nhận tăng trưởng nhưng giá trị thu về còn khá hạn chế. Xây dựng Hệ sinh thái  tận dụng FTA là một trong những biện pháp đang được Bộ Công Thương phối hợp với các bộ, ngành và địa phương triển khai…

Khai thác FTA

Thời gian qua Việt Nam đã chứng kiến sự phát triển vượt bậc của ngành thủy sản. Năm 2022 xuất khẩu toàn ngành thủy sản đạt 11 tỉ USD, tăng 23,8% so với năm 2021 và tăng 22,2% so với kế hoạch. Mức tăng này là 14 lần trong 25 năm. Một trong những lý do giúp ngành thủy sản đạt được kết quả này là do mở rộng thị trường, đặc biệt nhờ các FTA.

TP Cần Thơ có 67 doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản. Hàng hóa xuất khẩu đến trên 100 quốc gia và vùng lãnh thổ; trong đó xuất khẩu sang nhiều nhất là Nhật Bản, Trung Quốc, Thái Lan, Mỹ, Brazil, Canada, Hà Lan, Anh, Bỉ, Úc… Trong 8 tháng năm 2023, sản lượng xuất khẩu ước thực hiện 110.960 tấn, với kim ngạch 364,17 triệu USD, đạt 71,66% kế hoạch. Các sản phẩm xuất khẩu gồm: cá tra đông lạnh, cá tra fillet, cá tra cắt miếng xiên que, tẩm bột, cá viên, chả cá (cá tra, cá biển); tôm đông lạnh, tôm xẻ bướm đông lạnh, tôm tẩm bột chiên; surimi,… Ông Huỳnh Thanh Sử, Phó giám đốc Sở Công Thương thành phố, cho rằng, các FTA thế hệ mới đã tạo ra những tác động tích cực trong việc thúc đẩy kim ngạch xuất khẩu của thành phố. Ðồng thời, mở ra cơ hội thúc đẩy các doanh nghiệp thành phố tự nâng cấp chính mình, chấp nhận những luật chơi mới, khó hơn để tiến sâu hơn. Sản phẩm thủy sản xuất khẩu của thành phố đã từng bước khẳng định chất lượng và uy tín thương hiệu, vươn lên những công đoạn có giá trị cao hơn trong chuỗi cung ứng, chuỗi phân phối toàn cầu.

FTA đem lại những thuận lợi xuất khẩu cho Việt Nam, nhưng Bộ Công Thương nhận định, việc thực thi các hiệp định còn nhiều tồn tại như tỷ lệ tận dụng ưu đãi của doanh nghiệp Việt Nam từ các FTA vẫn thấp (Hiệp định Ðối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) đạt gần 5%, Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA) gần 26%, Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - Vương quốc Anh và Bắc Ireland (UKVFTA) khoảng 24%). Doanh nghiệp FDI chiếm đa số khi xuất khẩu các mặt hàng có kim ngạch lớn, còn doanh nghiệp trong nước chủ yếu gia công hoặc xuất khẩu nguyên liệu, bán thành phẩm. Nhiều doanh nghiệp mới tham gia được một số công đoạn của chuỗi cung ứng; khả năng đáp ứng về chất lượng, an toàn thực phẩm, kỹ thuật hàng xuất khẩu hạn chế; chưa nhiều doanh nghiệp Việt xây dựng được thương hiệu xuất khẩu…

Theo đánh giá của nhiều chuyên gia trong ngành, các con số từ kim ngạch xuất khẩu và tỷ trọng ngành thủy sản Việt Nam tại các thị trường FTA dường như cho thấy sự nghịch lý. Trước hết là chi phí sản xuất. Ðây là một trong những vấn đề lớn nhất hiện nay đối với ngành thủy sản. Nguyên nhân chính xuất phát từ các mắt xích trong chuỗi giá trị hình thành sản phẩm còn nhiều vấn đề, năng suất thấp. Dù đã đạt nhiều tiến bộ, đạt các tiêu chuẩn cao về chất lượng, nhưng thủy sản Việt Nam vẫn đối mặt với các vấn đề liên quan đến an toàn thực phẩm. Chẳng hạn, việc đáp ứng tiêu chuẩn ASC (xác nhận cấp quốc tế đối với thủy sản được nuôi có trách nhiệm, giảm thiểu tối đa tác động xấu lên môi trường, hệ sinh thái, cộng đồng dân cư và đảm bảo tốt các quy định về lao động) - hiện được coi là tiêu chuẩn cao nhất trong ngành thủy sản. Ðạt chuẩn ASC, doanh nghiệp có thể tự tin khi xuất khẩu sang các thị trường cao cấp như EU, Vương quốc Anh. Tuy nhiên, thời gian tới việc đạt chuẩn ASC chưa chắc đã bảo đảm việc xuất khẩu bền vững sang các thị trường này bởi lẽ EU và có thể trong tương lai Vương quốc Anh sẽ áp dụng các quy định kiểm tra chuỗi cung ứng hay cấm nhập khẩu hàng hóa sử dụng lao động cưỡng bức. Trong khi, quy định kiểm tra chuỗi cung ứng, thủy sản là một trong những ngành có nguy cơ bị giám sát chặt chẽ nhất.

Ông Ngô Chung Khanh, Phó Vụ trưởng Vụ chính sách thương mại đa biên (Bộ Công Thương), cho rằng, tỷ trọng thủy sản Việt Nam tại các thị trường FTA lớn của Việt Nam như EU, Canada, Vương quốc Anh còn khá khiêm tốn (với EU gần 5%, Canada hơn 6% còn Vương quốc Anh hơn 7%). Ðiều này cho thấy dư địa để ngành thủy sản tận dụng các FTA như EVFTA, CPTPP và UKVFTA còn rất lớn… Có rất nhiều nguyên nhân, nhưng nổi bật là sự thiếu gắn kết giữa các chủ thể tham gia vào quá trình xuất khẩu và tận dụng FTA.

Kết nối 

Ông Huỳnh Thanh Sử cho rằng, đi liền với thuận lợi là những khó khăn, thách thức mà các doanh nghiệp gặp phải như áp lực cạnh tranh đối với hàng hóa trong nước do hàng hóa chất lượng cao từ các nước được mở rộng vào thị trường nước ta. Trong khi đó, doanh nghiệp thành phố phần lớn là doanh nghiệp nhỏ và vừa, vốn ít, năng lực sản xuất còn hạn chế, phần lớn doanh nghiệp chưa có khả năng đáp ứng các yêu cầu về tiêu chuẩn, chất lượng cho các thị trường và các điều kiện ưu đãi thuế quan trong các FTA đã ký kết nên vẫn chưa tận dụng tốt cơ hội từ FTA… Ðể tận dụng tốt cơ hội từ FTA, TP Cần Thơ phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, hiệp hội và doanh nghiệp xuất khẩu để chủ động tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc theo thẩm quyền, nhất là trước xu hướng gia tăng các hàng rào kỹ thuật, vệ sinh an toàn thực phẩm. Chủ động nắm bắt thông tin, các văn bản hướng dẫn, khuyến cáo của các bộ, ngành để tổ chức các hoạt động tuyên truyền, định hướng thị trường tại địa phương; hỗ trợ người nông dân, doanh nghiệp đẩy mạnh xây dựng thương hiệu cho hàng hóa, đảm bảo chất lượng, truy xuất nguồn gốc, chỉ dẫn địa lý; xây dựng, củng cố đội ngũ doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu cạnh tranh và hội nhập. Tiếp tục kêu gọi đầu tư xây dựng hoàn chỉnh hệ thống logistics; tăng cường liên kết các hoạt động quảng bá xúc tiến thương mại...

Ông Ngô Chung Khanh cho biết, Bộ Công Thương đang phối hợp với các bộ, ngành và địa phương triển khai xây dựng hệ sinh thái giúp tận dụng FTA. Bộ đã báo cáo Chính phủ để việc xây dựng hệ sinh thái giúp tận dụng FTA thực sự là chủ trương lớn, nhận được sự chỉ đạo của Chính phủ, kết nối các bộ, ngành, các địa phương, hiệp hội và các chủ thể có liên quan cùng vào cuộc để mang lại hiệu quả. Trước mắt sẽ lựa chọn 1-2 mặt hàng chủ lực ở từng địa phương để thực hiện. Mục tiêu của việc này là giúp tạo ra sự kết nối giữa những chủ thể có liên quan, bao gồm: ngư dân, doanh nghiệp, cơ quan quản lý, ngân hàng, các công ty cung cấp dịch vụ logistics, công ty tư vấn tận dụng FTA… để cùng xác định vấn đề và phối hợp giải quyết, xử lý nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, tiến đến xây dựng thương hiệu riêng của địa phương, của Việt Nam, đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường nhập khẩu, đặc biệt là các tiêu chuẩn về phát triển bền vững đang ngày càng phổ biến trên thế giới. Ðể bắt đầu quá trình xây dựng hệ sinh thái, Bộ Công Thương sẽ phối hợp với các địa phương tổ chức hội thảo/tọa đàm trao đổi trực tiếp với lãnh đạo các doanh nghiệp về kế hoạch cụ thể để tận dụng FTA cho mặt hàng chủ lực đã được xác định.

Khánh Nam (Báo Cần Thơ)

Zalo
Hotline